واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
1024
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
قادر به پرداخت نبود كودكانش را مىگرفتند ، زيرا كه مسلمانان ايرانى همراه ايشان بودند . ولى شاهزادگان فرمانفرماى نواحى نيز در اعمال شكنجه و اخاذى ياريشان مىكردند و ضمنا خود نيز نصيبى مىبردند » . منكو جملهء يرليغها و پايزههائى را كه بعد از مرگ چنگيز خان صادر شده بود ملغى و كان لم يكن شناخت ، يعنى به اين طريق گوئى حتى قانونى بودن انتخاب اوكتاى را منكر شد . پادشاه زادگان وظيفه داشتند من بعد در همهء امور با نمايندگان ( نواب ) قاآن مشورت كنند « 1 » . اعمال حقوق عاليهء منكو با دشواريهائى مواجه نگشت زيرا كه تقريبا همهء بازماندگان بالغ اوكتاى و جغتاى نابود شده بودند . چند تن از اخلاف اوكتاى كه جانب منكو را گرفته بودند ( مانند قدان [ قدقان ، قدغان در تأليفهاى جوينى و وصاف ] ، ملك و پسران كوتان ) در تنكقوت و چين تيول و حصهاى داشتند . بنا به گفتهء روبروك « 2 » ، بخشى از اراضى اصلى اوكتاى ، يعنى يورت گيوك در ايميل ، « با همهء آدميان و حيوانات متعلق به آن » به پسر خردسال گيوك ( محتملا نوادهء او ) تفويض گشت . به ظن قوى منظور نظر خانات پسر ناقو مىباشد كه بعدها به خدمت قايدو [ قيدو ] درآمد . اما راجع به خاندان جغتاى . . . حتى يك تن از اعضاى بالغ آن خاندان را هم ( قراهلاكو به مرگ طبيعى درگذشت ) سراغ نداريم كه در زمان منكو مقام خويش را حفظ كرده باشد . همهء ايشان يا به قتل رسيدند و يا تبعيد شدند . كودكان خردسال ايشان در اردوى خان بزرگ تربيت يافتند و فقط بعدها
--> ( 1 ) - رشيد الدين ، نسخهء خطى V GPB 3 ، 1 ، ورق 208 ؛ نسخهء خطى GPB درن 289 ، ورق 205 ؛ ( چاپ بلوشه 311 - 310 ) ؛ 265 . d ' Ohsson » , « Histoire des mongols » , t . II , P . ( 2 ) - روبروك ، چاپ ميشل - رايت ، 298 - 297 ؛ ( ترجمهء مالئين ، 114 ) .